Parafia Rzymskokatolicka Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny

Perła późnego baroku w Wielkopolsce. Relikty kościoła benedyktynów pw. Wniebowzięcia NMP datowane są na koniec X wieku. Prawdopodobnie właśnie w tym czasie powstała fundacja klasztoru w Trzemesznie, do którego przybył w 996 roku św. Wojciech i według podań, po męczeńskiej śmierci, jego ciało właśnie w tym miejscu miało spocząć, zanim je Bolesław Chrobry przeniósł do Gniezna. Z tego czasu zachowała się jedynie dolna partia pierwotnych murów oraz liczne fragmenty ceramicznej okładziny i płytek posadzkowych. W drugiej ćwierci XII wieku, w miejscu kościoła benedyktynów, z wykorzystaniem fragmentów starej świątyni, wzniesiono kościół kanoników regularnych pw. Wniebowzięcia NMP i św. Wojciecha. Była to bazylika trójnawowa z dwiema wieżami od zachodu. W latach 1764–1781 świątynię przebudowano. Niestety, do obecnych czasów z XII-wiecznej budowli zachowały się jedynie fragmenty: dolna kondygnacja wieży południowej wraz z galerią oraz zachodnia para kolumn międzynawowych. Pozostały również fragmenty grobowca. Lata II wojny światowej były tragiczne w skutkach dla trzemeszeńskiej świątyni. Niemcy, wycofując się z Trzemeszna, podpalili miejscowy kościół. Pożar strawił całe bogate wnętrze świątyni, wszystkie ołtarze, wspaniałą konfesję św. Wojciecha, zabytkową polichromię, rokokową ambonę, płaskorzeźby. Spaliły się również dachy z kopułą i hełmami wieżowymi. Decyzja o odbudowie świątyni została podjęta natychmiast po zakończeniu działań wojennych. Władze kościelne i konserwatorskie przyjęły zgodne stanowisko, aby zabytkowi przywrócić przedwojenny wygląd. Liczne fotografie z tamtego okresu ułatwiły osiągnięcie celu. Wzorowana na rzymskiej bazylice św. Piotra obecna świątynia oparta jest na planie krzyża łacińskiego, otacza ją wieniec kaplic i wieńczy imponująca kopuła. Dzięki wytężonej pracy trzemeszeńska bazylika odzyskała swój dawny barokowy blask. Z wielkim pietyzmem, na początku lat 90. XX wieku przeprowadzono w świątyni prace renowacyjne. W detalach zrekonstruowano liczne elementy wyposażenia wnętrza, cztery płaskorzeźby Ojców Kościoła, czterech Proroków oraz czterech symbolicznych Ewangelistów. Odmalowano też polichromię kopuły (niegdyś autorstwa Franciszka Smuglewicza) ze wspaniałymi scenami ze Starego i Nowego Testamentu. Święto patronalne: Wniebowzięcie NMP, 15.08