Parafia Rzymskokatolicka Świętego Bartłomieja Apostoła

Konin, liczący obecnie ok. 80 000 mieszkańców, położony jest po obydwu stronach rzeki Warty. Konin lewobrzeżny to pierwotna część miasta. Najstarsze ślady ośrodka miejskiego datuje się na X–XII wiek. W XII i XIII stuleciu centrum konińskiego zespołu osadniczego znajdowało się na terenie obecnego Starego Miasta. Prawa miejskie uzyskał Konin przed 1293 r. i przypuszcza się, że wraz z ich nadaniem przeniesiono Konin na nowe, czyli obecne, miejsce. W połowie XIV w. Konin stał się siedzibą powiatu sądowego. Miasto rozwijało się, zwłaszcza dzięki rzemiosłu. W wieku XVII nastąpił upadek znaczenia miasta. Dopiero w drugiej połowie XIX w. w Koninie rozwinął się przemysł. W okresie zaborów wcielono go początkowo do Prus. W 1807 r. wraz z Wielkopolską wszedł w skład Księstwa Warszawskiego. Po Kongresie Wiedeńskim stał się częścią Królestwa Polskiego. Po odzyskaniu niepodległości Konin i powiat koniński znalazły się w województwie łódzkim, a od 1938 r. w województwie poznańskim. Pod koniec lat czterdziestych Konin lewobrzeżny zaczął tracić na znaczeniu w związku z intensywnym rozwojem miasta na prawym brzegu Warty. Było to następstwem rozpoczęcia tam eksploatacji złóż węgla brunatnego i rozwoju towarzyszącego temu przemysłu. W następnych latach włączano w obręb miasta okoliczne miejscowości, a prawobrzeżny Konin w latach 1975–1998 był siedzibą władz województwa. Obecnie Konin ponownie jest miastem na prawach gminy i siedzibą starostwa dla powiatu konińskiego. Samodzielna parafia św. Bartłomieja powstała w początkach XV wieku (kościół pw. św. Bartłomieja, istniejący pewnie już w XII wieku, był od połowy XII wieku kościołem filialnym parafii św. Piotra i Pawła w Starym Mieście). Prepozytura parafialna z kolegium mansjonarzy ufundowana została w 1424 r., a erygowana została w 1436 lub 1449 r. Do 1818 r. parafia należała do archidiecezji gnieźnieńskiej. Była to, do 1969 roku, jedyna parafia konińska po lewej stronie Warty. Tradycyjnie jest to parafia dziekańska. Pierwszy kościół powstał w 1100 r., a według tradycji jego fundatorem był Piotr Dunin, rycerz z czasów Bolesława Krzywoustego, legendarny fundator 77 kościołów. Świątynia ta podczas najazdu Krzyżaków w 1331 r. została spalona. Odbudowana i powiększona w ciągu XIV i XV stulecia, otrzymała tytuł św. Bartłomieja i zasadniczo przetrwała w niezmienionej formie do dzisiaj. Najstarszą jej częścią jest obecna zakrystia – dawniej kaplica Świętej Trójcy – wzniesiona prawdopodobnie w początkach XIII w. Pomimo kilkakrotnych remontów i przebudówek kościół nie stracił swojego pierwotnego gotyckiego stylu. Nie ucierpiał też w czasie ostatnich działań wojennych. Akta wizytacyjne wspominają o istnieniu w pobliżu jeszcze dwóch świątyń. Dokument z lat 1608–1609 wymienia prepozyturę szpitalną Ducha Świętego z kościołem pod tym samym wezwaniem, położone za bramą miejską, oraz kaplicę (oratorium) pw. Świętego Krzyża. W 150 lat później wizytator odnotował, iż po kaplicy nie ma już śladu, a kościołowi Ducha Świętego stojącemu już na przedmieściu Konina przypisał czas powstania na 1433 r. Wizytator z 1775 r. potwierdził dalsze istnienie tej świątyni i dodał, że na miejscu kaplicy Świętego Krzyża znajduje się figura Ukrzyżowanego. Akta wizytacyjne z 1778 r. informują, że kościół Ducha Świętego znajduje się w pobliżu klasztoru reformackiego. Wizytacja z lat 1790–1791 stwierdza, że prepozytura powstała przed 1491 r., a kaplica Świętego Krzyża została zniszczona przez pożar. Obecny gotycki kościół pw. św. Bartłomieja jest budynkiem murowanym z cegły (w najstarszych częściach murów bloki z piaskowca), oszkarpowanym, trzynawowym, z prezbiterium niższym od nawy głównej i trójbocznie zamkniętym. Dach nad nawami bocznymi pulpitowy, nad nawą główną, prezbiterium i kaplicą gotycką – dwuspadowy. Nad wschodnim szczytem nawy sygnaturka. Od strony północnej świątyni przylega zakrystia (dawna kaplica Świętej Trójcy) i kruchta dobudowana podczas generalnego remontu w latach 1866–1872. Od strony południowej, przy prezbiterium, znajduje się gotycka kaplica Przemienienia Pańskiego i renesansowa kaplica zbudowana na planie zbliżonym do kwadratu, nakryta ośmioboczną kopułką z latarnią, dedykowana Najświętszej Maryi Pannie Niepokalanie Poczętej, ufundowana w 1607 r. przez obywatela konińskiego, doktora medycyny i filozofii, Jana Zemełkę (Zemeliusza). W zewnętrzną ścianę kaplicy wmurowana tablica fundacyjna z 1595 r. oraz niewielkie epitafium dwóch księży mansjonarzy z końca XVIII w., z herbem Konina. Fasada frontowa świątyni, zwieńczona szczytem o falistej linii barokowej ozdobionym wnękami, posiada ostrołukowy portal profilowany. W drzwiach kościoła zachowane dwie piętnastowieczne kołatki z brązu, w kształcie lwich głów. Z prawej strony świątyni niewysoka, półokrągła baszta z otworami strzelniczymi. W północnej szkarpie kościoła tablica z krzyżem milowym. W kruchcie gotycka kropielnica kamienna w kształcie kielicha. Prezbiterium – zamknięte trójbocznie – oświetlone oknami ostrołukowymi. Nawy boczne są otwarte do nawy głównej filarowymi arkadami ostrołukowymi. Sklepienie nawy głównej i prezbiterium – gwiaździste; w nawach bocznych – siatkowe; w kaplicy Przemienienia – krzyżowo-żebrowe (w kaplicy Przemienienia w roku 2019 wymieniono dwa okna i wstawiono dwa nowe witraże; w kaplicy Zemełki – niewysoka latarnia, po konserwacji w roku 2017; stalle renesansowe z 1604 r. – rzeźbione, intarsjowane, ozdobione motywami roślinnymi i zwierzęcymi. W kaplicy Zemełki w roku 2020 wymieniono okna i wstawiono witraże gomółkowe. Polichromię wnętrza kościoła wykonał w latach 1904–1910 Eligiusz Niewiadomski. Odświeżona została w latach 1964–1967, rekonstrukcja na podstawie śladów w 1988 r., konserwacja polichromii w prezbiterium w latach 2015–2017. W nawie głównej cztery witraże z 1910 r. autorstwa Eligiusza Niewiadomskiego, po konserwacji w latach 2011–2012. W prezbiterium dwa witraże z połowy XX wieku i jeden poświęcony patronowi kościoła z roku 2019. Na ścianie frontowej kościoła nowy witraż Matki Bożej z roku 2015. Ołtarz główny, neogotycki, z 1911 r. W nawach bocznych i kaplicy Przemienienia ołtarze barokowe, z połowy XVIII w. Boczne ołtarze Matki Bożej Konińskiej i Najświętszego Serca Pana Jezusa po konserwacji w latach 2013–2014. W kaplicy Zemełki ołtarz rokokowy. Późnobarokowy prospekt organowy z ok. 1700 r. Ambona z 1885 r. W prezbiterium nagrobek Stanisława Przyjemskiego (†1595), starosty konińskiego. Wykonany z marmuru i piaskowca przedstawia postać leżącego rycerza w zbroi. U góry, na kartuszu, portret trumienny z XVII w. innego, nieznanego z imienia, Przyjemskiego. W prezbiterium gotycka (z początku XVI w.) figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem po konserwacji nastawy ołtarzowej w roku 2012 została tu przeniesiona z kaplicy Zemełki. Pod chórem organowym niewielki nagrobek ks. Mikołaja Grochowskiego (†1570), z postacią klęczącą pod krzyżem, z tarczą ozdobioną herbami. W kaplicy Przemienienia przyścienny marmurowy nagrobek barokowy Krzysztofa Przyjemskiego (zm. 1611). W kaplicy Zemeliusza znajduje się epitafium barokowe z płaskorzeźbą przedstawiającą popiersie fundatora. W nawie północnej, nad wejściem do kruchty, osiemnastowieczny krucyfiks rokokowy odnowiony po konserwacji w roku 2018 r., kielichy z 1536 i z 1694 r. odnowione w 2012 r. Na cmentarzu przykościelnym, od 1818 r., stary romański słup kamienny, wzniesiony około połowy XII w. przez Piotra Dunina dla oznaczenia połowy drogi między Kaliszem a Kruszwicą. Krzyże i figury przydrożne: Krzyż o. Tarejwy na Wale, kapliczki Matki Bożej przy ul. Zagórowskiej oraz na skrzyżowaniu ulic Stodolnianej i M. Dąbrowskiej przy ul. Osada. Kancelaria parafialna: poniedziałki i piątki: 9.00–10.00 17.00-18.00, wtorek, środa czwartek: 17.00–18.00