Parafia Rzymskokatolicka Świętego Krzyża

Miejscowość Sumin (dawniej Sumino) położona jest nad Jeziorem Sumińskim w pobliżu Kikoła i Lipna. Parafia została erygowana w 1325 r. Do 1925 r. należała ona do diecezji płockiej. Od 1939 r. opiekę duszpasterską nad parafią Sumin sprawowali proboszczowie z Kikoła. W 1955 r. parafia otrzymała własnego, stałego proboszcza. Kościół fundacji Franciszka Schenko na rzecz Kanoników Regularnych Stróżów Grobu Jerozolimskiego, zwanych u nas w Polsce bożogrobcami lub miechowitami. Prawdopodobnie zbudowany jednocześnie z powstaniem parafii w 1325 r. W posiadaniu bożogrobców do 1818 r. Po nich zarządzanie parafią przejęli księża diecezjalni. Kościół zniszczony i w znacznej mierze rozebrany po r. 1818. Odbudowany w 1897 r., z wtórnym użyciem materiału. Konsekrowany 27 X 1901 r. przez biskupa płockiego J. Szembeka. Neogotycki, na zrębie murów gotyckich, orientowany, jednonawowy z małym prezbiterium i przybudowaną od lewej strony zakrystią. Główne wejście od strony płd.-zach. Przedsionek (kruchta) stanowi jednocześnie wieżę kościoła zakończoną ostrym łukiem, kulą i krzyżem. Kościół pokryty blachą miedzianą. Wystrój wnętrza o charakterze barokowym, strop płaski, pięć okien. Ołtarz główny z drewna z r. 1900, złocony, stylu renesansowego z domieszką baroku. Zdobią go cztery złocone kolumny z kapitelami korynckimi. Między nimi umieszczone są figury apostołów św. Piotra i św. Pawła. W niszy ołtarza znajduje się figura Chrystusa Ukrzyżowanego, a w górnej części ołtarza obraz Najświętszego Serca Maryi. Ambona w stylu włoskim z r. 1907, częściowo złocona. W wejściu do zakrystii portal późnogotycki z XV lub pocz. XVI w., zamknięty półkoliście, w obramieniu profilowanym z formowanej cegły, umieszczony w wysokiej, uskokowej, analogicznie zamkniętej, wnęce. Kościół wymalowany i gruntownie odnowiony, ołtarz i ambona wyzłocone w latach 1996– 1999. Dzwonnica z 1989 r. konstrukcji żelbetowej, z trzema dzwonami. W roku 2004 założono centralne ogrzewanie w kościele. W 2010 r. wykonano kapitalny remont wieży kościoła z wymianą więźby i pokrycia dachu nową blachą miedzianą. Odnowiono cegły i fugi. W 2012 r. wymieniono więźbę dachową nawy kościoła, zakrystii i pokryto dach nową blachą miedzianą. Wymieniono strop w nawie kościoła i pomalowano całość wnętrza. Kościół filialny w Makowiskach pw. Chrystusa Króla, odległy 5 km od kościoła parafialnego. Wybudowany w 1930 r. jako ewangelicki. 15 XI 2012 r. wykupiono kościół filialny w Makowiskach od konsystorza Kościoła ewangelicko-augsburskiego RP. W 2014 r. wykonano remont wieży kościoła w Makowiskach z pokryciem blachą miedzianą i odnowiono zewnętrzna elewację. W 2016 r. wymieniono więźbę dachową i położono nowa dachówkę na głównej nawie kościoła filialnego oraz założono nowe nagłośnienie. W 2017 r. położono nowy dach na budynku gospodarczym i położono kostkę brukową. W 2002 r. dokończono budowę plebanii i wykonano kapitalny remont. W latach 2015 i 2016 przeprowadzono konserwację dachu plebanii i wykonano elewację oraz założono monitoring i system alarmowy. W czasie II wojny światowej Niemcy zabrali dwa dzwony pochodzące z 1728 r.; zniszczeniu uległy organy. Krzyże przydrożne: Sumin – 2, Kiełpiny, Makowiska, Jankowo – krzyż choleryczny. Na terenie parafii są trzy kapliczki: Sumin – Królowej Różańca Świętego, Jankowo – Trójcy Świętej, Kiełpiny – Matki Bożej Niepokalanej. Kancelaria parafialna: poniedziałek–piątek godzinę przed Mszą św.