Parafia Rzymskokatolicka Świętego Floriana i Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny

Wąchock jest dawną wsią cysterską. Od XIII w. był miastem na prawie polskim, otrzymał prawa miejskie średzkie w 1454 r. od króla Kazimierza Jagiellończyka. Stanowił ośrodek działalności górniczej, eksploatacji minerałów, piaskowca i rudy żelaznej, która to działalność była prowadzona z różnym natężeniem do XIX w. W 1863 r. przez pewien czas stanowił miejsce głównej kwatery gen. Mariana Langiewicza. Prawa miejskie utracił po powstaniu styczniowym w 1869 r., a odzyskał je w 1996 r. Opactwo cystersów w Wąchocku – filia Morimondu – zostało ufundowane w 1179 r. przez bp. Gedkę – Gedeona, herbu Gryf, być może przy współudziale księcia Kazimierza Sprawiedliwego. Wtedy też powstała parafia. Monumentalny zespół klasztorny powstał w początkach XIII w. Pierwotnie był romański, a przebudowywano go w XVI, XVIII i XIX w. Kościół i klasztor nie zachowały się w pierwotnej formie do naszych czasów, jednak całość posiada stosunkowo dobrze zachowaną formę pierwotnych fragmentów o typowym założeniu cysterskim. Równolegle z kościołem klasztornym bp Gedeon ufundował kościół drewniany, który został spalony w 1260 r. Na tym miejscu cystersi zbudowali nowy kościół drewniany pw. św. Elżbiety, który także uległ spaleniu. Kolejny kościół murowany z kamienia i cegły na tym samym miejscu zbudował opat Andrzej Karwicki. Świątynia ta spełniała rolę kościoła parafialnego. Kasata klasztoru w 1819 r. spowodowała, że duszpasterstwo objęli księża diecezjalni. W tym czasie ośrodek religijny przeniósł się do kompleksu klasztornego, a kościół pw. św. Elżbiety niszczał, aż został rozebrany w 1845 r. Podczas II wojny światowej obiekty znacznie ucierpiały. Po II wojnie światowej, w latach czterdziestych i pięćdziesiątych, odbudowywano kompleks z funduszy kościelnych i państwowych. Cystersi powrócili do Wąchocka w 1951 r. Obok tych dwóch wspomnianych budowli sakralnych istniał trzeci kościół pw. Świętego Ducha, którego geneza nie jest znana. Funkcjonował on do początków XIX w., gdyż został rozebrany – prawdopodobnie był już zniszczony – w 1817 r. W 1987 r. odbyła się uroczystość sprowadzenia do klasztoru prochów mjra Jana Piwnika „Ponurego”, a w dniach 10–12 VI 1988 r. odbył się jego symboliczny pogrzeb. Mur ogrodzenia klasztoru od strony północnej cmentarza kościelnego został przeznaczony na wmurowanie tablic upamiętniających wybitne postaci podziemia z okresu II wojny światowej. Kościół pw. św. Floriana jest bazylikowy, trójnawowy, na planie krzyża łacińskiego, wzniesiony w stylu romańskim, jest przejściowy z nieznacznymi dodatkami gotyckimi i barokowymi, jest budowlą orientowaną, zbudowaną z dwubarwnych ciosów piaskowca w kolorze szarym i rdzawym o układzie poziomym pasów, sklepienia wnętrza są krzyżowo-żebrowe i pochodzą z pierwszej połowy XIII w. Wnętrze kościoła było malowane wielokrotnie na przełomie dziejów. Główny portal z zachodu jest kamienny i pochodzi z pierwszej połowy XIII w., a portal do zakrystii z połowy XVII w. Ołtarz główny w stylu neoromańskim jest z 1894 r. Klasztor zbudowany jest z kamienia ciosowego, jest budowlą dwu- i trzykondygnacyjną. Zabudowania klasztorne tworzą jeden większy czworobok przylegający do kościoła od południa i drugi mniejszy przylegający do części skrzydła wschodniego większego czworoboku. Przyziemie większego czworoboku posiada z trzech stron krużganki wokół prostokątnego wirydarza. Na osi skrzydła zachodniego znajduje się czterokondygnacyjna wieża, zwana wieżą Rakoczego, nadbudowana o jedną kondygnację w XIX w. Parter skrzydła wschodniego mieści niewielki skarbiec, zakrystię oraz romański kapitularz o sklepieniach wspartych na czterech kolumnach, z dwoma prześwitami na krużganki. Refektarz jest wczesnogotycki i pochodzi z XIII w. W klasztorze czynne jest muzeum ks. Walentego Ślusarczyka. Jest to zbiór ks. Jana Wiśniewskiego pomnożony przez ks. Ślusarczyka.