Parafia Rzymskokatolicka Świętego Jana Chrzciciela

O śladach ludzi w Grucznie wiemy z wykopalisk ( ślady od ok. 1200 roku przed Chrystusem ). Piastowskie monety i inne przedmioty pochodzą z wieku VI - XII; znajdują się w Muzeum Historycznym w Grudziądzu ( zob. Ks. Władysław Łęga, Okolice Świecia. Badania etnograficzne, Gdańsk 1960. Ks. W. Łęga wikariuszem w Grucznie podczas I wojny światowej. Jako historyk prowadził badania archeologiczne i etnograficzne w okolicach Świecia i Gruczna przed 1939 rokiem. ). Parafia należy do najstarszych na Pomorzu. Założył ją któryś z książąt albo królów w pierwszych latach po zaprowadzeniu wiary świętej. Obejmowała wówczas późniejsze parafie w Topolnie, Polednie i Niewieścinie. Najstarszy dokument, wymieniający parafię pochodzi z 1238 roku. W roku 1299 Stolica Arcybiskupia w Gnieźnie nabyła Gruczno od Mestwina II i w roku 1354 odstąpiła wikariuszom przy Katedrze Gnieźnieńskiej. Nazwa ( jedyna w Polsce ) pochodzi prawdopodobnie od piastowskiego grodu ( gród - grodzić - groczno - Gruczno ). Najstarsze naczynia liturgiczne i rękopisy pochodzą z XVII wieku ( monstrancja z 1607 r., Księgi chrztów od 1670 r.). Obecny kościół jest prawdopodobnie czwartym murowanym kościołem parafii ( pierwszy ok. 1300; drugi z 1583; potem trzeci kościół z roku 1775, całkowicie przebudowany na neogotycki w latach 1873 - 76 ). Konsekrowany 30 maja 1876 roku przez Biskupa-Sufragana Jeschkego. Przez jakiś czas parafia była pod władaniem Krzyżaków, którzy mieli tutaj swoje ogrody i winnice na skarpie wiślanej ( XIV w. ). W XVI i XVII wieku zaczęli się tutaj osiedlać uciekinierzy z Holandii ( protestanci, głównie menonici, zwani Olendrami ). Pod koniec XVIII i w XIX wieku licznie osiedlili się niemieccy protestanci, w ramach ekspansji zaboru pruskiego. Z wizytacji biskupiej w 1819 roku wiadomo, że na terenie parafii było 5 szkół, w tym 1 katolicka i 4 protestanckie, a parafia katolicka była wówczas pod patronatem wikariuszy gnieźnieńskich. Obok kościoła parafialnego ( w odległości ponad 100 metrów ) zbudowano w Grucznie w XIX wieku kościół protestancki, częściowo zburzony w czasie wojny, rozebrany po 1960 roku. Od roku 1821 należała do diecezji chełmińskiej, a od 1992 do diecezji pelplińskiej. W czasie II wojny światowej proboszcz i wikariusz zostali zamordowani. Parafia nie funkcjonowała normalnie, przyjeżdżał ksiądz z Polskich Łąk i odprawiał raz w miesiącu mszę niedzielną. Na plebanii mieszkała rodzina niemiecka Strasburgerów. Widziano palenie książek w ogrodzie plebańskim. Część mebli i dokumentów wywieziono pod koniec wojny. Po II wojnie światowej ówczesny proboszcz zbudował dużą, drewnianą stodołę, którą upaństwowiono; później rozebrano i przewieziono do Wałdowa. Decyzją władz komunistycznych w 1950 roku parafia utraciła cały majątek z wyjątkiem kościoła. Po 1970 roku powoli, etapami odzyskiwała swój majątek: najpierw plebanię, plac przykościelny, potem organistówkę, kilka hektarów ziemi przy plebanii i przy organistówce oraz cmentarz. W 1988 r. zwrócono z Regensburga ( po interwencji Ks. Bpa E. Piszcza ) kilka parafialnych dawnych rękopisów.